سلام

بابت تاخيری که در بروزرسانی اتفاق افتاد پوزش می خواهم .

شعری که در پيش رو داريد از تجربه های جديد خودم است . خوشحال می شوم نظرات دوستان را داشته باشم .

 

مرگ

 

 

1

از خودم که گورستان من است

تا تو

و بعد از مرگم

 خودم که گورستان من است

 

2

و مرگ شناسه ای است

که زنده می شود در مرگ

(و این که لحظه های زندگی من است)

از مرگ تا زندگی بعد از مرگ

و از گورستان

تا مردگی در مرگ

 

3

همیشه مرگ زندگی می آفریند

و زندگی مرگ

و مرگ از همیشه زنده تر است

که زندگی در مرگ زنده می شود

و مرگ در زندگی

 

4

عشق مرگ بود

و مرگ بود

که عشق آفرید

و عشق آفرید

تا همیشه مرگ مرده باشد

با مرگ

 

5

 

تا مرگ مرده نباشد

زندگی مرگی است که زندگی می کند

و مرگ می میراند تا نمرده باشد

 

6

 

و مرگ که می میرد

می میرد زندگی ی در مرگ

 

7

مرگ هرگزی است

که با مرگ نمی میراند

و مرگ زندگی من است در مرگ

 

فن شعر آمادگی انتشار مقالات و مطالب شما را دارد .

mailto:fannesher@yahoo.com

 

«شعر متفاوط»

رضا جلال پور

http://www.Pleiad.persianblog.ir

 

شعر" متفاوط " مقوله تازه تری از شعر معاصر است . این گونه شعرها که قرابت فراوانی با نگرش پست مدرن دارند خصیصه های تازه ای را به شعر اضافه می کنند و همزمان فضای متکثر موجود را به شدت آشفته می سازند .

ساختارشکنی و مفهوم زدایی همراه با شکست کلمات و استفاده از انرژی آواها ،آنهم در یک فضای چند بعدی و پلی فونیک به حرکت یکنواخت و سردرگم شعر جان تازه ای بخشیده است بگونه ای که انتظار می رود با این تجربه شعر معاصر  پخته تر و موثرتر جلوه کند .

این تحول از آن جهت قابل توجه است که قبل از این شعر تنها از نظر شکل و فرم دچار شکست شده بود و اصول سرایش و مهم تر نگرش درونی آن تنها مسیر تکامل را پیموده بود . همین تغییر اندک و صوری باعث شد شعر برای چند دهه دچار تجربه های خوبی شود و ثمره آن تکامل ماهوی و تکثر در برخی عناصر ظاهری آن بود .

 

اما این تحولات با همه اهمیت و محبوبیتی که داشت تنها ادامه ای بر روند تکامل شعر کلاسیک بود . کمااینکه خیلی ها برتری قالب های پسا نیمایی را در قدرت مانوری می دانند که به شاعر برای بیان مفاهیم خود می دهد . پس کلیت شعر بعد از نیما با همه اختلافات فرمیک ، کلیت دست نخورده شعر کلاسیک است . و همین است که بعد از گذشت چند دهه کم کم دارد به عرصه تنگی تبدیل می شود .

 

البته شعر راه نجات خود را بلد است و هرگاه که قافیه تنگ  آید با انعطاف مناسبی بحران را به موقعیتی برای رشد تبدیل می کند .

عرصه شعر متفاوط اولین تحول جدی و اساسی در ساختار شعر فارسی است بگونه ای که تمام عناصر شعری در آن متحول گردیده و نوگرایی و تفاوت (ط) در همه ابعاد آن نمایان است . شعری که از ابزار و امکاناتش به نفع خود استفاده می کند و هرگز تعریفی را برنمی تابد . واژه ها صلابت و قداست گذشته را ندارند و مفاهیم کهنه و فرسوده خود را فراموش می کنند تا در حجم تازه ای به گسترش و توسعه  برسند . گو یی در رهایی شعر بیخودی می کنند و لایه های پنهان خود را آشکار می سازند . اینجاست که برخلاف گذشته و پدرانشان در خدمت مفهوم نیستند و آزادانه دست به ایجاد مفاهیمی تصادفی و خلاقانه می زنند .

 

 حتی اگر نخواهیم جریان شعر متفاوط را جریانی کاملا تیپیک و جدا شده از پیکره قبلی شعر فارسی بدانیم  می توان پذیرفت شعر (و به طبع آن ادبیات) فارسی دچار تجربه ای بسیار گرانبها شده است و از این رهاورد بسیاری از اصول و پایه های فلسفه اجتماعی ما دستخوش تغییر خواهد شد . ما برای اولین بار به (مفهوم واقعی) دچار تجربه ای دمکراتیک هستیم که عناصر یک پدیده خارج از ایدئولوژی تعریف شده ای آزادانه شکل می گیرند و معنا می یابند .     

 

^{_{دو تا چشم پر از پلکیده  به من}}

^{_{البته خیسش}}

^{_{و موه های آبتنی کرده ای از آنها}}

^{_{که زل زده بودم}}

^{_{و میرزا رضای عشقیده ی شاعر}}

               ^{_{/ برای تو:}}

^{_{دو تا چشم سیاه داری ...}}

^{_{تا ازمیل باکس تو سر درآوردم :}}

^{_{_ شبیه دوست دارم شده بودی  _}}

 

^{_{استکان چای خورده ای از تنهایی}}

^{_{در امتداد کیلومترهای دور کنار از هم}}

 ^{_{با شکسته های ک/}}

                             ^_اغ/

                                  ^{_{ذی / بر سینه کلمات:}}

                                                         ^{_{سِک سِک .... سِک سِک ...}}

 

^{_{تو خوابم می چرخیدی}}

^{_{که یکدفعه تُپ ...!}}

 ^{_{افـ ... تُپ ...}}

                                                 ^{_{تو ... تُپ...}}

^{_{قَلـ ...تُپ ...}}

 ^{_{بَم ...تُپ ...}}

                      ^{_{تُپ تُپ ....}}

^{_{شریان هایم را /}}

                     ^{_{/و پیراهنم شدی}}

 

^{_{چقدر میان اینهمه تنهایم}}

^{_{و آقای مخابرات تا صبح}}

 ^{_{خواب را بیدار اما ...}}

^{_{(از این همه شکستن وبستن که می شود}}

^{_{عاشقی شیوه رندان بلاکش اما ...}}

^{_{/ برمدار تنهایی ام}}

^{_{سک سک ...سک سک /}}

^{_{/وَ وَ لُلُکنتم را چه ...}}

^{_{وقتی دختری شماره ات را الو می شود توی گوشم / للکنتم را چه ...}}

^{_{به درد شیرین تو فرهادم / شاید}}

^{_{و هی کلمات گُر گرفته دهنم}}

^{_{/تفیده ی کاغذ را}}

^{_{که شکسته ک ل م ا ت}}

 ^{_{و شکسته شبیه همین الوی در گوشت}}

^{_{که :}}

                                             ^{_{اَ...  سِک سک... لو ... سِک سک ...}}

 

^{_{رضا جلال پور}}

 

حجم درون حجم

سجاد جهانشاهی

http://www.avangard.persianblog.ir

 

از تمام چيزهايي كه خوانده ام و خوانده ايد، از تمام آن ها كه تحليل و تجزيه شده اند اين برمي آيد كه شعر يك حضور است و داراي ذات، شعر موجوديت دارد و هر وجودي داراي يك عده خصوصيات انحصاري. و از خصوصيات شعر از هر كدامشان بگذريم، البته كه نمي توان از فرم form))شعر گذشت. چرا كه فرم شعر دقيقا" همان چيزي است كه شعر را در مقابل ديدگان مخاطب نگاه مي دارد و آن حالت گريز از محتوا را از شعر مي زدايد. فرم شعر دقيقا" نماساز يك شعر است. براهني  مي گويد شعري كه فرم دارد يعني اينكه كلمات اين شعر آن حالت افقي را از دست داده و جلوة عمودي پيدا مي كنند. يعني كلمه دچار حجم مي شود. اما واقعا" اين اتفاق مي افتد يا نه ؟!

وقتی مي گوئيم كلمه داراي حجم مي شود يعني يك فضا را اشغال مي كند و اين فضا  همان فضاي شعر است اما خود كلمه هم يك فضا دارد كه اين فضا بايد پر شود و اما با چه چيزهايي؟ كلمه اي كه حجم دارد داخلش چه وجود دارد كه باعث حجيم شدن آن مي شود. همين كلمه اي كه در نثر داراي حجم نيست؟!

فضاي يك كلمه با يكسري چيزها پر مي شود و اشغال مي گردد. اين فضا و حجم توسط معنا و مفهوم ساخته مي شود. و توسط وزن سنجيده مي شود مثلا" دو هجاي  «قا» هيچ مفهومي و معنايي ندارند اما همينكه دو هجای ديگر به آنها اضافه مي شود ( صِد ) يك كلمه ساخته مي شود و توسط ركن عروضي فاعل سنجيده مي شود. در واقع كلمه قا + صد كه همان قاصد است يك فضا دارد. قاصد همان كسي است كه خبري را منتقل مي سازد. يعني كلمه قاصد داراي مفهوم و معناي ويژه است. اما اين كلمه قاصد 3 نوع بار بردوش دارد :

 

الف ) بار معنوي

ب) بار مفهومي

ج) بار صوري

 

الف ) بارمعنوي: در بالا هم به اين نكته اشاره شد كه قاصد يعني كسي كه خبري را منتقل مي سازد. اما از يك طرف قاصد بمعناي كسي كه قصد كاري را دارد نیز هست. اين بار معنوي  است كه معني هاي مختلفي را دربرمي گيرد. در كلمه اي مثل قاصد شما بيشتر هنگام شنيدن آنرا در ذهن معني مي كنيد و براي پذيرش اين كلمه توسط خودتان به معني آن پناه مي بريد. يعني براي اينگونه كلمات معني قائل هستيد.

2) بارمفهومي : اما گاهي مواقع پيش مي آيد كه شما يك كلمه را مي شنويد. و از معني كردن آن عاجز مي شويد مثلا" كلمات سياه. هر معنايي كه بياوريد باز هم قانع كننده نيست. سياه يعني مشكي  . مشكي يعني تيره، تيره يعني چي؟! براي اين نوع كلمات مفهوم قائل مي شويد. يعني آن را مي فهميد بدون شرح و توضيح يعني شما هيچ موقع با ديدن رنگ سياه نمي گوئيد اين رنگ سفيد است چون از زماني كه قدرت فهميدن داشته ايد گفته اند كه اين رنگ سياه است و اين بر کرسی ذهنتان نشسته است.

مي خواهم اين را بگويم كه اگر از همان اول به رنگ سياه مي گفتيد سفيد شما هر رنگ تيره را مي گفتيد سفيد. يعني مي گفتيد آسمان شب سفيد است. چون براي تاريكي مفهوم آن  رنگ سفيد را بر مي گزیديد.

3) بار صوري : بار توضيحي بار صوري كه دامنه  بسيار گسترده اي هم دارد. بهتر است يك مثال بياوريم : شما چهار آدم انتخاب مي كنيد. 1- لوله كش 2- دامپرور يا لبينيات فروش 3- آدم جنگلي يا جنگلبان  4- آدمی كه تحت هيچ شرايطي هيچ چيز نديده است و نمي فهمد.

اين چهار نفر را كنار هم مي نشانيد و يك كلمه مي گوئيد. و ازایشان مي خواهيد اولين چيزي كه به ذهنشان مي آيد را بگويند. آن كلمه اين است : «شير»

بالطبع با توجه به رابطه شان با اين كلمه نفر اول شيرآبخوري نفر دوم شيرنوشيدني، نفرسوم حيوان شير و نفر چهارم با يك علامت سؤال روبروست ؟!

اين همان بار صوري كلمه است. يك كلمه مي تواند تصويرهاي مختلفي داشته باشد. مانند كلمه شير و یا مي تواند يك تصوير داشته باشد. و يا اصلا" نداشته باشد. همين كلمه « با » که داراي تصوير قابل دركي نيست.

مثلا" مي توان گفت :

شير داشت بچه اش را شير مي داد كه من شير را باز كردم و هر دو خيس شدند!

    در اینجا 3 كلمه يكسان آورده مي شوند و در نهايت تمايز دهنده بين اين سه همين بار تصويري آنهاست. شير اول حيوان شير، شير دوم شير خوراكي، شير سوم شير آبخوري است.

اما اگه بگوئيم :

رنگ شير سفيد است.

بالطبع باز هم در ذهن افراد مذكور شيرهاي مخصوص به رابطه اشان در ذهنشان رنگ سفيد مي گيرند.

اما در اين بین نفر چهارمي هم بود اين فرد به مثابة همان كسي است كه در كودكي قرار است با 3 نوع شير اشنا شود. و بالطبع اين سوال برايش پيش مي آيد كه اگر آن شير است چرا آن ديگري هم شير است و آن ديگري هم شير؟! و بارها از اين بعنوان سوژة خنده هم استفاده مي شود.

ولي در آخر هر 3 تصوير را قبول مي كند و در موقع مقتضي يكي از تصاوير از ناخودآگاهش برايش فرستاده مي شود. يعني هنگامي كه همين فرد دارد داستان مي خاند « در باغ وحش بوديم و شيري را ديديم» ديگر نه شير آبخوري و نه شير خوراكي بلكه تصویر حیوان شیر برايش فعال مي شود. و آن دوي ديگر هم به همين ترتيب.

اما يك مسئله جالب ديگر هم هست و آن اين است كه تصاوير از ناخودآگاه آنقدر دقيق فرستاده مي شوند كه مثلا" اگر بگويند شيرنر،  آنوقت شيري در ذهن مجسم مي شود كه داراي يال است . و اگر بگويند شير حمام بيشتر يك شير مخلوط در ذهن مجسم مي گردد. چرا كه از همان اول اين تصاوير اينگونه در ذهن ما جا گرفته اند و ملكه ذهن شده اند و ما بين شير ماده و نر تمايز شكلي قائل شده ايم بخاطر وجود يال شير.

و اين 3 شكل هستند كه فضاي يك كلمه را اشغال مي كنند. و خود كلمه هم فضاي يك شعر را اشغال مي كند و حجم ها(كلمه) كه در يك حجم بزرگتر(شعر) قرار مي گيرند توسط يك ريتم خاص چيده مي شوند كه اين همان هارموني نام مي گيرد. براي فهم بيشتر اين مطلب يك مثال مي دهم { مثال براي حجم درون حجم است } يك كارتون سيگار را درنظر بگيريد اين كارتون كه خود مي تواند فضايی از يك انبار را اشغال كند خود داراي فضا است و فضاي آن توسط جعبه ها و boxهاي سيگار پر شده است و خود اين boxها داراي فضايي هستند كه توسط بستة سيگار پر شده اند و بسته ها كه داراي فضايند و با دانه هاي سيگار پر شده اند و فضاي استوانه اي دانة سيگار هم توسط توتون آن پر شده است، يك همچنين حالتي در شعر وجود دارد كه من از آن بعنوان { حجم درون حجم } ياد كرده ام.

يعني يك كلمه داراي يك فضا است كه توسط مفهوم و تصوير پر مي شود. و كلمات يك شعر را پر مي كنند و تعداد شعرها يك كتاب شعر را.

موقعي من مي گويم مرگ، از لحاظ معنوي يعني مردن كسي يعني ايستادن قلب و از كار افتادن مغز و دستگاه تنفسي و ... و از لحاظ تصويري يعني رنگ سياه ، پيراهن سياه ، تابوت، قبر، گریه، كفن، فاتحه، تسليت و ...

و در اينجا معني+ تصويري = مفهوم مرگ را براي ما حجم مي كند و قابل درك.

 

 

ماهیت بعد از وجود

«رضا جلال پور»

 

شعر یک موجودیت اگزیستانسیالیستی است به این معنا که ابتدا باید هست شود تا بعد راجع به ماهیت و موجودیتش صحبت شود.

مباحثی که به صورت پیش فرض در مورد شعر عنوان می شود و سعی در شناساندن و تعریف آن دارد چیزی نازلتر از اجبار یک ایدئولوژی است . این تلاش ها تنها از یک منظر قابل تامل خواهد بود و آن اینکه شناختمان را راجع به شعر با توجه به آشنایی و برخوردمان، آنهم دقیقا تا آخرین تجربه (و نه پیش تر از آن) با مخاطب به اشتراک بگذاریم و اجازه دهیم او در مقام مقایسه به تکمیل فهم خود از فضای شعر بپردازد . چرا که حضور هر شعر مانند حضور هر کدام از انسان ها در جامعه بشری ، خود تعریف تازه ایست بر مقوله شعر با ویژگی های بی نظیری که قبل از آن وجود نداشت .

 

اینکه همه شعرها (بخاطر ماهیتشان ) دارای عناصر مشترکی باشند مورد تردید نیست ولی پذیرفتن تعریف یکسانی برای همه آنها(بازهم بخاطر ماهیتشان) چندان راحت نیست . درست مثل آدم ها که اگرچه عناصر و اعضاء مشابهی دارند اما این هرگز به یکسان بودن آنها منجر نمی شود و پرواضح است که هرکدام موجودیت واحدی هستند با نگرش ها و ویژگی های مختص خودشان که ضمن وابستگی به جامعه بشری ، استقلالشان را حفظ می کنند.

حتی اگر بخواهیم به بشریت تعریفی را نسبت بدهیم ، این تعریف جدا از تاثیر فرد فرد ابوالبشرهایی که تا به امروز زیسته اند و می زیند نیست و صد البته با آمد و شد دیگرافراد بشر، دگرگونه خواهد شد چرا که همواره نسبت خود را با عنصر سازنده خود (بشر) حفظ خواهد کرد . تصور تعریفی ثابت و متمرکز برای جامعه بشری و برای همه دوران ها ، جدا از تاثیر عنصر سازنده اش ، احمقانه است .

 

بهمین ترتیب هر تعریفی برای شعر ، بدون توجه به روند تاریخی تحول و تطور آن ، احمقانه خواهد بود . مستندات تاریخ معاصر شعر گواه خوبی است چرا که در کمتر از یک سده شعر فارسی آنچنان متحول شد که ارائه شناخت مناسبی از آن برای منتقدان خبره این فن نیز جدّن دشوار شده است . کافیست اشاره ای شود به سردرگمی منتقدان و شاعران معاصر در ارائه تعریف و یا حتی شناختی از شعر.

روان پریشی حاکم بر فضای معاصر شعر از یک سو و سعی کلاسیک منتقدان در برخورد با پدیده نوگرایی در شعر از سوی دیگر ، شدیدترین بحران تاریخی نقد شعر را بوجود آورده است . نقدها بیشتر عرصه مجادله و عصبانیت است تا دیدگاهی موشکافانه و ثمر بخش . اکثر منتقدان با پیش فرضی که از شعر دارند به جان شعرهای نوظهوری می افتند که خارج از دایره شناخت آنها اتفاق افتاده اند و جالب اینکه تغییر از نظر خیلی از همین منتقدان  چیزی است که خودشان پذیرفته اند و لاغیر.

 

نقد شعر (همانند خود آن) یک عرصه دموکراتیک است که با تکامل آن کامل می شود . ظهور هر شعر نقبی است برعرصه نقد آن . بدین ترتیب که هر شعر جدید شناخت منتقد را گسترش می دهد و هر نقد اصولی فضا را برای ایجاد شعری خلاقانه و متفاوت  مستعد می سازد .

منتقد باید به شخصیت مستقل شعری که می خواهد نقد کند احترام بگذارد و بپذیرد ممکن است آن ، در بطن خود فضای تازه ای را که قبلن وجود نداشته خلق کرده باشد و گستره ای تازه باشد بر عرصه شعر.

سیالیت و جریان چند بعدی شعر معاصر در برخورد ، ظرافت و حوصله بیشتری را می طلبد لازم است دیگر پذیرفته باشیم که شعر تنها همانی نیست که ما می شناسیم و یا حتی قادر به تصور آن هستیم . فضای متکثر و چندگانه شعر معاصر که خاصیت آوانگاردی و پیش قرابلیش در عرصه ادبیات و هنر بیش از پیش به چشم می خورد و جسارت قابل احترام شاعران جوان که تجربه های متفاوتی را پیش گرفته اند ، اجازه می دهد شعر در همه ابعادش گسترش یابد و آرام آرام از مرز نخوت وانزوا  فاصله گیرد . شعر حالا مخاطبان روزافزونی دارد که اتفاقا توجه خاصی به همین مسئله دارند و این نگرانی که جریان های مشکوکی در بطن این اندیشه آزاد تیشه به ریشه شعر بزنند موجه نیست چرا که در یک فضای دمکراتیک ،  شایسته ترین ها اجازه رشد می یابند و عناصر کم ارزش (هرچند پرهیاهو نیز باشند) خود به خود از میدان خارج خواهند شد . کما اینکه تجربه های تاریخی نشان داده است برخورد ناصحیح با یک جریان عواقب عقده گشایانه ی زیادی درپی خواهد داشت که تا به امروز عرصه ادبیات را کم متضرر نساخته است . نباید دچار تجربه تاریخی شد بلکه باید  اجازه داد فضای متکثر شعر امروز بدور از هرگونه حب و بغض و هیاهویی تجربه های تازه ای بیاندوزد و امکان ظهور پدیده ها و روش های متنوعی را در آفرینش و  سرودن ایجاد کند . بدین ترتیب کهکشان پرستاره تری خواهیم داشت که آسمان زیباتری را در برابر دیدگانمان تصویر خواهد کرد .

 

سلام .

اينجا مجله آنلاين نقد شعر است . اين مجله توسط گروه ادبی پلئياد و با مشارکت همه مخاطبان خود اداره خواهد شد و خواهد کوشيد نماينده جدی شعر جوان و ادبيات معاصر باشد . از آنجا که خيل زيادی از شاعران و نويسندگان جوان به وبلاگ نويسی می پردازند تصميم برآن شد تا ابتدا اين مجله بصورت يک وبلاگ ارائه گردد و در آينده ای نزديک پس از شکل گيری و شناسايی مخاطبان خود به شکل يک سايت مستقل ارائه شود.

اين مجله آمادگی دارد مطالب شما را برای استفاده مخاطبانش انعکاس دهد . با ما همراه باشيد .

با تشکر « بوطيقا »